|
Oyun
ve oyuncak çocuğun dünyayı, yaşamı, insanları ve kendisinin
dünya içerisindeki konumunu güvenli bir ortamda keşfetmesini
sağlar. Çocuğun fiziksel, zihinsel, sosyal ve duygusal
gelişiminin en önemli kaynağı oyun ve oyuncaklardır. Çocukların
işi oyun oynamaktır. Günümüzün bol seçenekli, bol reklamlı
dünyasında çocuğunuzun gelişim düzeyine ve yaşına uygun, onu
eğlendirirken geliştiren oyuncakları seçmekte zorlanıyorsanız,
işte size pratik bir rehber. Aşağıda belli yaşlardaki önemli
gelişimler ive bu gelişimleri destekleyen, çocuğun yeni
becerilerini kullanması ve geliştirmesini sağlayan oyuncak
önerilerini bulacaksınız.
0-6 aylık çocuklar
Gelişim özellikleri
Bebeğin bu dönem içerisinde sergileyeceği önemli gelişimlerden
bazıları şunlardır:
Fiziksel
Gözlerini odaklama, yani nesneleri gözleri ile takip
etme,Seslerin kaynağını tespit etme ve başını sesin geldiği yöne
çevirme,El kontrolünün artması ve önce elleriyle nesnelere
vurma, daha sonra da nesnelere uzanıp, tutma,Ayaklarını keşfetme
ve ayaklarını ağzına götürme,Destekli olarak oturmaya
başlama,Yuvarlanma, sallanma, sürünme, dönme gibi büyük kas
hareketleri
Zihinsel
Dünyayı gözleri ve kulakları ile keşfetme ve elleri, ayakları ve
ağzı ile keşfetmeye de başlama,Ortamda kendi hareketlerinden
kaynaklanan etkiler yaratmaktan hoşlanma
Her zaman gördüğü kişileri, nesneleri ve hatta olayları tanımaya
ve hatta bunların olmasını beklemeye başlama.İnsanlar, nesneler
ve olaylar arasındaki farkları ve yabancıları ayırmaya
başlama.Bazı kişi, nesne ve olaylara yönelik belirgin tercihler
geliştirmesi.Bazı hareketleri taklit edebilmesi
Sosyal
İnsan yüzü ve seslerine ilgi gösterme.Bazı yüzler, sesler ve
aynadaki aksine gülümseme.Yüzleri gördüğünde ve sesleri
duyduğunda ağlamayı bırakma.Dikkat çekmek ve insanlarla ilişki
kurmak için çaba göstermeye başlama.Tanıdık insanları
yabancılardan ayırma ve bazı kişileri özellikle tercih
etme.Sesler ve heceler çıkarma, kahkaha atma ve ses
oyunları.Sesleri dinleme ve taklit etmeye çalışma
Oyuncakların genel özellikleri
Bu yaşa yönelik oyuncaklar esas olarak bakma, dinleme, ağza alma
ve dokunmaya yöneliktir.0-2 aylık bebekler ilginç şeyleri görmek
ve duymaktan hoşlanır.2-6 aylık bebekler nesnelere dokunmak,
tutmak, eliyle vurarak döndürmek, sallamak, tekmelemek, ağza
almak ve tadına bakmaktan hoşlanırlar.Bebekler parlak renkleri,
zıt renkleri, basit çizimler ve net çizgileri, insan yüzlerini
ve özellikle de gözleri görmekten hoşlanır.Bebekler asılı,
hareket eden ve hafif, yumuşak sesler çıkaran nesneleri veya
dönenceleri izlemekten hoşlanır. Bebeğin izlemesi için asılan
oyuncaklar bebeğin gözlerinden 15-20 cm. uzağa
yerleştirilmelidir. İlk haftalarda bebekler çoğunlukla sağ
yanlarına bakarlar. Bu nedenle ilk haftalarda oyuncaklar bebeğin
sağ tarafına asılmalı ve bebek uzanmaya başladığında ise
dokunamayacağı mesafeye çekilmelidir. Bebekler çeşitlilik ister
ve kendi yaptığı bir hareket ile etkileyebileceği oyuncakları
severler. Elinde tutacağı oyuncaklar hafif ve bebeğin eliyle
tutmasına uygun oyuncaklar olmalıdır.Ağzına götürebileceği
oyuncaklar keskin köşe veya kenarları olmamalı, boğazına,
burnuna, kulağına kaçabilecek küçük parçalar, toksik malzemeler,
cam parçalar, parmaklarının sıkışabileceği delikler ve uzun
ipler içermemelidir.
Hangi oyuncaklar?
Yüzünüze değişik, eğlenceli ifadeler vermek.Bebeğinizle konuşmak
ve ona şarkılar söylemek.Çıngıraklar ve müzikli
oyuncaklar.Yumuşak, sıkınca ses çıkaran oyuncak ve toplar
(topların çapı en az 44 mm. olmalıdır) .Kırılmaz
aynalar.Dişlikler.Parlak resimler.Bebeğin kolayca tutabileceği
küçük oyuncaklar.Kumaş kitaplar.Birbirine geçen plastik halkalar
7-12 aylık çocuklar
Gelişim özellikleri
Bebeğin bu dönem içerisinde sergileyeceği önemli gelişimlerden
bazıları şunlardır:
Fiziksel
Desteksiz oturma,Emekleme,Tutunarak ayağa kalkma, sıralama ve
yürüme (10-16 ay).Hareket etmeye ilginin artması ve motor
becerilerini sınama.Baş parmağı ve işaret parmağı arasında küçük
nesneleri tutabilme.Nesneleri birbirine vurma, birbirinin içine
sokma, sürükleme, sıkma, atma, sallama, ısırma, düşürme,
açma/kapama, itme/çekme, doldurma/boşaltma.Suda oynamaktan
hoşlanma
Zihinsel
İnsanların ve nesnelerin ortaya çıkması ve kaybolmasına ilgi
duyma, nesnelerin kalıcılığının kavranması (11 ay civarında
gözüyle görmediği nesnelerin var olmaya devam ettiğini bilir ve
bu nesneyi arar) .Çekmeceleri, dolapları, kutuları doldurup
boşaltma, nesneleri içeren şey ile içerdiği şey arasındaki
ilişkiye ilgi gösterme .
İlerleyen ve düşen nesnelere ilgi duyma, nesneleri ipten çekerek
sürükleme.
Herşeyi keşfetme, inceleme arzusu.Basit mekanizmaları
çalıştırmak ve sonucunu görmekten hoşlanma.İnsanları, nesneleri,
oyunları hatırlama, oyuncaklarla yaptığı hareketlerin kalıcı
olması (aynı oyuncakla her seferinde aynı şekilde oynaması) ve
farklılıklara yönelik ilgi .Resimli kitaplara ilgi duymaya
başlama
Sosyal
Yabancılardan korkma ve değişikliklere tepki gösterme,Başka
insanları inceleme ve taklit etme,Başkalarının kendisini
onaylaması ve onaylamamasına karşı hassasiyet
Başkalarının ilgisini çekme ve onları etkilemeye ilgi
duyma,Saklambaç, bay bay yapmak gibi basit sosyal oyunlara
ilgi,Heceler söyleme ve dil oyunları yapma, bazı sesleri taklit
etmeye çalışma,Kendi adını tanıma, adını bildiği nesneleri
parmağıyla işaret etme, basit komutları izleme
Oyuncakların genel özellikleri
7-9 aylık bebekler oyuncaklarla daha uzun süre ilgilenirler. Bu
yaştaki bebekler oyuncakları birbirine vurmaktan, birbirinin
içine sokmaktan, düşürmekten, bükmekten, sıkmaktan, sallamaktan,
sürüklemekten, ısırmaktan, fırlatmaktan, açıp kapamaktan,
doldurup boşaltmaktan hoşlanırlar.10-12 aylık bebekler nesneleri
her yönüyle tanımaya çalışırlar ve herşeyi keşfetmek isterler.
Bu yaştaki bebekler nesneleri istiflemekten, birşeyin içine
koyup, dışına çıkarmaktan, dökmekten, içiçe geçirmekten, açma ve
kapamaktan, tuşlara basmaktan, döndürmekten ve araba ve topları
itmekten hoşlanırlar.7-12 ay grubundaki bebekler genel olarak
basit mekanizmaları çalıştırmaktan, dolap, çekmece, kutu gibi
eşya dolu şeylerden ve nesneler içeren şey ile içerdiği şey
arasındaki ilişkiden ve gözüküp kaybolan nesnelerden
hoşlanırlar.Her yaştan bebekler kendi eylemleri ile sonuç
yaratmaktan hoşlanırlar. Bu yaş grubundaki bebeklerin
oyuncakları ağza götürme açısından güvenli, kırılmaz, ağız,
kulak ve burna kaçabilecek küçük parçalar, toksik malzeme ve
sert kenar ve köşeler içermeyen, parmak ve ellerinin
sıkışmayacağı, uzun bağları olmayan oyuncaklar olmalıdır.
Hangi oyuncaklar?
Çıngıraklar ve müzikli oyuncaklar ,Yumuşak, sıkınca ses çıkaran
oyuncak ve toplar (topların çapı en az 44 mm.
olmalıdır).Kırılmaz aynalar,Dişlikler ,Karton bebek
kitapları,Sert kumaş oyuncaklar,Kapağı açılınca içinden çeşitli
nesneler fırlayan kutular,Doldurup boşaltabileceği nesnelerle
dolu kutular,Üst üste istiflenebilen büyük ebatlı
oyuncaklar,Banyo oyuncakları,Büyük tüylü oyuncaklar.İtme-çekme
oyuncakları
1-2 yaşındaki çocuklar
Gelişim özellikleri
Bebeğin bu dönem içerisinde sergileyeceği önemli gelişimlerden
bazıları şunlardır:
Fiziksel
Basit büyük kas becerilerinin çoğunu kazanmıştır,Yüksek
yerlerden atlama, tırmanma, asılma, yuvarlanma, zıplama, koşma
gibi bol bol fiziksel sınamalar yapar.Her türlü nesneyi fırlatır
ve tekrar getirir.Döner tekerli vasıtaları başarıyla kumanda
ederek iter
2.5-3 yaşında el ve parmak koordinasyonu oldukça
gelişmiştir.Küçük nesnelerle bol bol aktif oyunlar oynar, oyun
malzemelerinin farklı özelliklerini keşfeder
Zihinsel
Nesnelerin doku, şekil, ebat ve renkleri gibi özellikleri ile
ilgilidir.Benzer nesneleri gruplandırabilir.İlk sayma
becerileri.İlk yaratıcı aktiviteler (çizme, kurma, hamur, kil).
Henüz süreçler sonuçlardan daha önemlidir.Bazı sorunları
zihninden çözümler.Hayali fantezi oyunlar artar ve kendi başına
veya bir yetişkinle fantezi oyunları oynar
Sosyal
Halen ilgisi esas olarak anne-babaya yöneliktir, ancak başka
çocuklarla da işbirliği kurarak oynamaya başlar (özellikle 30-36
aylarda) .İsteklerini ifade etmek için dili kullanır.Resimli ve
özellikle tekrarlar içeren kitaplardan okunan öyküleri
dinlemekten hoşlanır.Güçlü bir bağımsızlık isteği gösterir,
başarılarından gurur duyar.Gelişimsel düzeye uygun oyuncak
önerileri
Oyuncakların genel özellikleri
Bu dönemde başkaları ile işbirliği içinde oynama başlar, taklit
oyunlarına ilgi artar ve fiziksel aktivite büyük zevk veriri. Bu
nedenle çocuklar kendi çabaları sonucunda hareket eden veya ses
veren oyuncaklardan hoşlanırlar. Gerçekçilik isteği artar.
Nesnelerin niteliklerine ilgi göstermeye başlarlar. Oyuncaklar
çocuğun kaldırabileceği ve taşıyabileceği ağırlıkta olmalıdır.
Parlak renkler tercih edilmelidir. Oyuncaklar kırılmaz olmalı,
çocuk üstüne çıktığında ya da içine girdiğinde ağırlığını
taşıyabilmeli ve küçük parçalara ayrılmamalıdır. Oyuncaklarda
toksik olmayan malzeme kullanılmış olmalıdır. Keskin kenar ve
köşeleri, parmak ve ellerini sıkıştırabilecek bölümleri
olmamalı, yetişkin gözetiminde olmadığı müddetçe elektrikli
parça içermemelidir.
Hangi oyuncaklar?
İpinden çekebileceği oyuncaklar .Bebek arabaları, alışveriş
arabaları, el arabaları gibi itme-çekme oyuncakları .Üç tekerli
bisiklet.Tüm park oyuncakları .Tahta bloklar
Legolar, küpler, içiçe geçirerek şekiller üretebileceği
oyuncaklar .Yap-bozlar (2-2.5 yaş: 4-5 parça, 3 yaş: 6-12 parça)
.Parçaları uygun boşluklara yerleştireceği yap-bozlar
.Mıknatıslı tahtalar .Çok parçalı evcilik oyunları .Rakam/sayma
oyuncakları
Çeşitli şekilleri yerleştireceği şekil oyuncakları
.Renkli/şekilli tombala .Kum ve su oyuncakları .Saçlı ve gözleri
hareket eden daha gerçekçi oyuncak bebekler .Konuşan bebekler
.Bebek aksesuarları .Gerçekçi, ünlü karakterleri temsil eden,
anne-yavru kombinasyonu olan hayvan oyuncakları .Küçük el
kuklaları .Çeşitli rolleri canlandırabileceği kostümler .Çocuk
boyuna uygun ebatlarda fırın, ocak, buzdolabı gibi değişik
gereçler .Tüm ev temizlik ve yemek gereçleri .Tam boy aynası
Çiftlik, garaj, havaalanı gibi tanıdık, gerçeğine uygun oyun
sahneleri .Küçük, gerçekçi arabalar .Büyük kamyonlar .Küçük
trenler.Ziller, davullar, ksilofon gibi tüm ritim enstrümanları
.Düdükler ve borazanlar .Boya kalemler, ve resim kağıtları .Oyun
hamuru .Çocuk makası.Tebeşir, yazı tahtası.Müzik kutusu.Kaset
çalar.Renklere, şekillere, seslere, rakamlara, kavramlara göre
eşleştirme, sınıflandırma oyuncakları
Basit kısa öykülerin, tekrarların ve tanıdık konuların yer
aldığı kitaplar
3-5 yaşındaki çocuklar
Gelişim özellikleri:
Çocuğun bu dönem içerisinde sergileyeceği önemli gelişimlerden
bazıları şunlardır:
Fiziksel
Dengeli bir şekilde koşar, zıplar, atlar. 5 yaş itibariyle büyük
motor becerileri oldukça gelişmiştir.Risk almayı sever, fiziksel
gücü ve becerilerini sınar, akrobatik hareketlerden ve park
oyuncaklarından hoşlanır.Parmak kontrolü artmıştır, küçük
nesneleri parmakları ile tutabilir, makasla düz bir şekilde
kesebilir, kalemi yetişkinler gibi tutar, küçük boncukları ipe
dizer.Lego gibi oyuncakları kurma konusunda ustalaşmıştır. Küçük
malzemeleri sever.5 yaş itibariyle basit kuralları olan ve
puanlama yapılan top oyunları büyük ölçüde ilgisini çeker.
Zihinsel
Üçgen, kare, dikdörtgen ve daire gibi şekilleri ve temel
renkleri bilir.Basit rakam oyunları, alfabe oyunları, harfleri
kopyalama, eşleştirme, sınıflandırma oyunlarından hoşlanır.5
yaşında nesneleri aynı anda birden fazla özelliğine göre
gruplandırabilir
4 yaş civarında amaçlı ve hedefe yönelik davranmaya başlar, plan
yapar.Yap-bozlar ve legolarla şekiller üretmekten
hoşlanır.Gerçek kişi ve nesneleri temsil eden ilk resimlerini
yapar.Gerçekçiliği tercih eder.Canlandırma oyunlarına çok büyük
ilgi duyar, yetişkin mesleklerini canlandırır, kostümler
kullanır
Sosyal
Paylaşmayı ve sıra beklemeyi öğrenir, oyunda adalet kavramını
anlamaya başlar
5 yaşında işbirlikçi, pratik ve uyumlu oyun oynar.Grup halinde
taklit oyunları ile ilgilenir.Stratejiye değil, şansa dayalı
basit kutu oyunlarından hoşlanır.Oyunda aldığı rollere, ilgi
alanlarına cinsiyet farkları daha fazla yansır.Kitaplara
bakmaktan ve kitap okunmasından hoşlanır.Gelişimsel düzeye uygun
oyuncak önerileri
Oyuncakların genel özellikleri
Okul öncesi çocuklar gerçekçi ayrıntıları ve işleyen parçaları
olan oyuncakları tercih ederler. Taklit ve canlandırma
oyunlarına ilgi artar ve beş yaşında canlandırma oyunlarına
yönelik ilgi tepe noktasına ulaşır. Kukla oyunlarına ilgi de çok
yüksektir. Genellikle planlı veya hedefe yönelik lego oyunları
oynar. Küçük figürler ve arabalarla çeşitli canlandırma
oyunlarına ilgi de tepe noktasına ulaşır. Bu yaş çocuklarının
çoğu küçük parçalar içeren oyuncaklarla oynayabilir. Ancak çocuk
hala nesneleri ağzına götürme eğilimi gösteriyorsa küçük
parçalar içermeyen oyuncakları tercih etmelisiniz.
Oyuncaklar sert yapılı olmalı, keskin kenar veya köşeleri
olmamalı, kolayca kırılmamalı ve parçalarına ayrıldığında keskin
köşeler çıkmamalıdır. Bir yetişkin gözetiminde olmadığı sürece
elektrikli parça içermemelidir.
Hangi oyuncaklar?
Küçük trenler, el arabaları, bebek pusetleri, alışveriş
arabaları gibi itme, çekme oyuncakları ,Üç tekerli
bisiklet,Direksiyon mekanizması olan, ayrıntılar içeren,
gerçekçi vasıtalar,Akülü arabalar,Beş yaştan itibaren destek
tekerleri olan iki tekerli bisiklet,Park oyuncakları,Her ebatta
top,Kızak,Hafif malzemeden frizbi,Sivri uçlu olmayan manyetik
dart,Yüzme malzemeleri,İrili ufaklı tahta bloklar,Birbirine
geçmeli bloklar,Legolar,Boncuk dizme,Basit dokumalar,Renk, şekil
ve resme göre eşleştirme oyuncakları,Basit sayma
oyuncakları,Coğrafya kavramlarını içeren oyunlar,Mekanik
gereçleri veya doğal nesneleri kurabileceği basit model
oyuncakları,Düğme ilikleme, bağcık bağlama oyuncakları,İri
plastik iğneli basit dikiş setleri,Kum ve su oyuncakları
Saçlı, gözü, ağzı hareket eden, ayrıntılı ve gerçekçi oyuncak
bebekler,Düğmeler, giysiler gibi aksesuarları olan tüylü
oyuncaklar,Ünlü karakterlerin gerçekçi görünümlü
figürleri,Koleksiyon setleri,Gerçekçi, ayrıntılı
kuklalar,Kostümler,Gerçekçi ayrıntılara sahip ekipmanlar-5
yaşında bunların gerçekten çalışmasını isterler.Oyuncak telefon,
fotoğraf makinesi, doktor setleri,Askeri kostümler ve
oyuncaklar,Garaj, çiftlik, havaalanı, uzay gibi çeşitli ve
gerçeğine uygun oyun sahneleri,Birkaç odası, aksesuarları,
mobilyaları olan bebek evleri,Her boy ve şekilde arabalar,Küçük
gerçeğine uygun trenler,Yumuşak toplar atan silahlar,Her türlü
ritim enstrümanı
Üflemeli enstrümanlar,Piyano,Çeşitli boya kalemleri, resim
kağıtları,Yuvarlak uçlu makas,Yapıştırıcı,Radyo, kaset veya CD
çalar,Basit video oyunları,Domino
Şansa dayalı basit kutu oyunları,Bingo (resimli),İnce motor
koordinasyonu gerektiren oyunlar,Renkleri, harf sınıflandırmayı,
sayıları ve sesleri öğreten basit bilgisayar oyunları,Bilim
malzemeleri (büyüteç, mıknatıs, el feneri gibi),Abaküs,Oyuncak
daktilo veya bilgisayar,Resimli kitaplar, alfabe kitapları,
tanıdık yerleri ve kişileri anlatan kitaplar, gerçekçi
öyküler,Şiirler,İnsanlar gibi davranan hayvanlara ilişkin
öyküler.. |
SBS Rehberlik 
