|
Çocuklarda Davranış
Bozuklukları
ZİHİNSEL ENGELLİLER
Mental Retardasyon Ağırlık Dereceleri:
IQ Düzeyleri
Hafif
(eğitilebilir) Mental Retardasyon
45 - 75
Orta
(öğretilebilir) Derecede Mental Retardasyon
25 - 44
Ağır
Mental Retardasyon
0 - 25
Hafif
(Eğitilebilir) Mental Retardasyon: Zeka bölümü çeşitli zeka
ölçekleriyle sürekli olarak 45 - 75 arasında tespit edilen
zihinsel geriliktir. Gelişimleri normal çocuklardan önemli
bir faklılık göstermediği için genellikle okula başlayana
kadar farkına varılmazlar. “Eğitilebilir” terimi bu gruba
giren çocukların okuma, yazma, matematik gibi temel akademik
becerileri öğrenebileceklerini açıklamaktadır. Eğitilebilir
zeka düzeyindeki çocuklar temel akademik beceriler yanında
öz bakım becerilerini öğrenebilirler, ileride yetişkinlik
çağında bütünüyle yada kısmen geçimlerini sağlayabilecek bir
iş becerisi edinebilirler.
Özellikleri: Normal yaşıtlarına göre daha geç ve güç
öğrenirler. Dikkatleri dağınık ve kısa sürelidir.
Kazandıkları bilgileri transfer edemezler, genelleme
yapamazlar, ilgileri sık sık değişir. Konuşma bozuklukları
oldukça yaygındır. Sosyal kavramları öğrenmede grup
etkinliklerine katılma ve kurallarına uymada güçlük
çekerler. Kendilerine güvenleri azdır, bağımsız hareket
edemezler ve sebatsızdırlar.
Zihin
engellilere ilişkin tanımlar 1800'lü yıllara kadar
uzanmaktadır. Daha açıklayıcı tanımların ise 1900'lü
yıllarda yapıldığı görülmektedir (Eripek, 1996). Yapılan bu
tanımlar içinde en yaygın olarak benimsenen AAMR (American
Assocation on Mental Retardation) tarafından yapılan
tanımdır. Tanımda zihin engellilik, geri zekalılık terimi
kullanılarak şöyle tanımlanmaktadır.
Geri
zekalılık, halihazırdaki işlevlerde önemli sınırlılıkları
göstermektedir. Bu, zihinsel işlevlerde önemli derecede normal
altı bunun yanısıra zihinsel işlevlerle ilişkili uyumsal beceri
alanlarından (iletişim, özbakım, ev yaşamı, sosyal beceriler,
toplumsal yararlılık, kendini yönetme, sağlık ve güvenlik,
işlevsel akademik beceriler, boş zaman ve iş) iki ya da daha
fazlasında sınırlılıklar gösterme durumudur. Geri zekalılık 18
yaşından önce ortaya çıkmaktadır (AAMR, 1992, s. 10).
Tanımın
uygulanmasında dört varsayımın göz önünde bulundurulması
gerektiği belirtilmektedir (AAMR, 1992).
1. Geçerli değerlendirmede kültür ve dil farklılıkları kadar
iletişim ve davranış özelliklerindeki farklılıklar da göz önünde
bulundurulur.
2. Uyumsal becerilerde sınırlılıklar bireyin yaşıtlarının
bulundukları tipik çevre koşullarında geçerlidir.
3. Özel bazı uyumsal becerilerde görülen sınırlılıklar tüm
becerilerde ve kişisel yeterliklerde de sınırlıkların olacağı
anlamına gelmez. Birey diğer uyumsal becerilerde ve kişisel
yeterliklerde güçlü olabilir.
4. Genellikle, belirli bir süre sağlanan uygun yardımlarla zihin
engelli bireyin yaşam işlevlerinde ilerlemeler görülür.
Zihin Engellilerin Eğitimleri
AAMR'nin
(1992), tanımında yer aldığı biçimiyle "....uygun yardımlarla
zihin engelli bireylerin yaşam işlevlerinde ilerlemeler görülür"
varsayımı, zihin engellilerin eğitiminde yeni bir yaklaşımı
temsil etmektedir. Buna göre, zihin engellilerin eğitimlerinin
temel amacı, yaşam işlevlerini geliştirerek onları daha bağımsız
kılmaktır (Heward, 1996).
Bağımsız Yaşam Becerileri
Bağımsız
yaşam becerileri genel olarak, bireyin başkalarına bağımlı
olmadan, yaşamını sürdürmesi için gerekli olan becerileri içerir
(Neistadt ve Marques, 1984). Bu becerilerin önemli bir bölümü
çocukluk döneminden yetişkinlik dönemine gelişimsel bir sıra
izler. Bazı beceriler ise belli gelişim dönemlerine özgüdür.
Örneğin, iş ile ilgili beceriler gençlik ve yetişkinlik
dönemlerinde yer alır (AAMR, 1992).
Bağımsız
yaşam becerilerinin çeşitli gruplar altında sınıflandırılması
girişimleri bulunmaktadır. Esasen AAMR'nin (1992) tanımında yer
alan beceriler böylesi bir sınıflamanın ürünüdür. Bu
sınıflandırmalardan en bilineni Close, Sowers ve Bourbeau
(1985), tarafından yapılan sınıflandırmadır. Buna göre, bağımsız
yaşam becerileri, başarı için gerekli temel beceriler, uyum için
gerekli beceriler, günlük yaşam becerileri, mesleğe hazırlık ve
mesleki beceriler olarak dört beceri alanına ayrılmaktadır.
Başarı için
gerekli temel beceriler, temel gelişim becerileri, günlük
yaşamda gerekli sayısal bilgiler, günlük yaşamda gerekli okuma
ve iletişim gibi alt beceri alanlarından oluşmaktadır.
Uyum için
gerekli beceriler, kendini tanıma, kişilik ve duygusal uyum ve
bireylerarası sosyal beceriler alt beceri alanlarından
oluşmaktadır.
Topluma uyum becerileri ya da günlük yaşam becerileri, özbakım
becerileri, tüketici becerileri, ev içi becerileri, sağlık
bakımı ve toplumsal bilgi alt beceri alanlarından oluşmaktadır.
Meslek öncesi ve mesleki beceriler ise, işe hazır olma, mesleki
davranışlar ve mesleğe uygun sosyal davranışlar sergileme gibi
beceri alanlarından oluşmaktadır.
|